Studiereis-Start

Studiereis 2010: What’s up, what’s down. Cultural catalysts in Urban Space

De studiereis met als titel What’s up, what’s down. Cultural catalysts in Urban Space had tot doel de stedelijke transformaties van de afgelopen decennia in een aantal secondary cities in Europa te onderzoeken. De reis (van 1 t/m 17 oktober 2010) leidde naar de Balkan (Skopje, Prishtina, Tirana), Marseille, vervolgens naar Noord- Engeland (Manchester, Leeds, Liverpool) en de Baskische regio (Bilbao en Vitoria-Gasteiz).

Voor veel secondary cities geldt dat zij in de afgelopen decennia een eenzijdig verleden als industrie- of havenstad hebben ingewisseld voor een cultureel, creatief profiel. Attractieve en hoogwaardige culturele voorzieningen moesten de vaak verarmde en verwaarloosde stad nieuwe impulsen geven en aantrekkelijk maken. Dit model van ‘culturele kolonisering’ van de stad lijkt succesvol. De vraag is echter in welke mate, voor hoe lang en voor wie.

De ‘culturele kolonisering’ van de stad is in de eerste plaats een top down strategie van stadsbesturen en grote instellingen. Een essentiële vraag is of deze top down beweging ook heeft bijgedragen aan de groei en vernieuwing van een culturele humuslaag, bestaande uit fijnmazige en veelvertakte creatieve en innovatieve culturele netwerken. Die vraag is temeer van belang, omdat deze culturele revitaliseringsstrategie werd ingezet op het moment dat de stedelijke bevolking ingrijpend van samenstelling veranderde. Immigranten, bewoners van voormalige koloniën, gastarbeiders, vluchtelingen, intellectuele en economische nomaden vestigden zich in de grote Europese steden en maken een toenemend deel uit van de stadsbevolking. Of zij zich in het historische en culturele profiel van de stad en haar bewust gekozen vorm van (zelf)presentatie herkennen, is maar de vraag.

Deze en andere vragen naar de betekenis van de culturele profilering van de stad werden tijdens de studiereis aan de orde worden gesteld. De officiële retoriek die deze transformaties legitimeerden werden daar vanzelfsprekend bij betrokken, maar ook de vraag wat de generieke stedelijke opbrengst is geweest. Bood de culturele herprofilering bijvoorbeeld vooral kansen voor de verbetering van het publieke domein in binnensteden en de ‘creatieve milieus’ daaraan grenzende, of  rimpelde zij door naar de wijken waar zich de immigranten en andere groepen op zoek naar een beter bestaan vestigden. 

Het Fonds BKVB wilde onderzoeken wat zich – ondanks of dankzij  – in de schaduw of de slip stream van de officiële presentatie en invulling van de stedelijke ruimte heeft ontwikkeld. Welke mee- of tegenbewegingen manifesteren zich en welke potentie, kwaliteit en betekenis hebben die. Gaat het bij die bottom up initiatieven  en manifestaties om verfijnde  acupunctuur, kleine ingrepen in de stad met een effect op het gehele lichaam van de stad, om alternatieve vormen van stedelijke vernieuwing of om goedbedoelde maar krachteloze pogingen een onbegrepen tij te keren? We wilden weten hoe ontwerpers en kunstenaars binnen het spanningsveld van politiek, overheidsbeleid, marktwerking en publiek opereren. Hoe verhouden ze zich tot de top down planning van de overheid? Kan stedelijke acupunctuur werkelijk de basis vormen voor succesvolle culturele, sociaal-economische en ruimtelijke ontwikkelingsstrategieën? Zo ja, wat zijn de succesfactoren? 

Het onderzoek naar deze tweezijdigheid van de stad, haar officiële zelfpresentatie en haar ongearticuleerde achterkant, behelst daarom ook haar geschiedenis: wat was ze en wat wil zij zijn? Wat toont ze en wat moffelt ze weg? Het Fonds BKVB verwacht dat het onderzoek zal leiden tot alternatieve opvattingen over de stedelijke openbaarheid en nieuwe impulsen kan geven aan de invulling van de stedelijke openbare ruimte door architecten, kunstenaars, ontwerpers, stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten en beschouwers. Daarbij is het Fonds minder geïnteresseerd in de antwoorden van vandaag en veel meer in de vragen van morgen.

Lees de tekst van Anne Hoogewoning over de studiereis.
Lees de tekst van Arnold Reijndorp over de studiereis.


Tijdens de reis werd er een weblog bijgehouden, bekijk deze op studiereis.fondsbkvb.nl

Voor meer informatie over de studiereis kunt u contact opnemen Anne Hoogewoning 020-5231639 / ahoogewoning@fondsbkvb.nl